KIYI
BANDI
TASARIMI
Su kenarı yasal mesafe bantları, tuz ve nem dayanımlı malzeme ve bitki seçimi, taşkın kotu yönetimi, kıyı erozyonu önleme, ekolojik tampon tasarımı ve 3621 Kıyı Kanunu uyum prensipleri.
/ Ağırlıklı Kriter Dağılımı
Yasal Uyum
%95
Ekoloji
%90
Güvenlik
%85
Erişilebilirlik
%72
Bu Alanı Analiz Et
Projenizi yükleyin, AI kritik üretsin
→
01
Kıyı bandı tasarımı Türkiye'de en sıkı yasal kısıtlara tabi peyzaj alanıdır. 3621 sayılı Kıyı Kanunu, kıyı şeridini kamunun ortak kullanımına açık alan olarak tanımlar ve yapılaşmayı yasaklar. Bu çerçevede iki kritik kavram vardır: kıyı kenar çizgisi — su ile zemin kesişim noktası — ve bu çizgiden 100m karaya uzanan kıyı bandı. Her bandın farklı hukuki statüsü vardır; tasarımcı proje başında hangi bantta çalıştığını kesin olarak belirlemelidir.
Bunun yanı sıra kıyı tasarımı ekolojik açıdan da en zorlu alan tipini oluşturur: tuz stresi, su baskını, rüzgar yükü ve zemin tuzlanması standart malzemelerin ömrünü 3–5 kat kısaltır. Kıyıda tasarım hatalarının maliyeti kara içi projelere kıyasla çok daha yüksektir.
/ 3621 Kıyı Kanunu — Temel Kısıt
Kıyı kenar çizgisinden itibaren ilk 10m'de her türlü yapı
kesinlikle yasaktır. 10–100m "sahil şeridi"nde ise yalnızca Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı onaylı, halka açık, açık alan niteliğindeki tesislere izin verilir.
Kıyıya kamusal erişimi engelleyen her türlü uygulama yasal ihlaldir. İzinsiz yapı için
yıkım ve para cezası yaptırımı uygulanır.
Deniz Kıyısı
/ Dalga + Tuz + Rüzgar
En yüksek tuz stresi
— C5-M korozyon sınıfı
Dalga erozyonu zemin
stabilitesini etkiler
Kuvvetli rüzgar —
yapı statik hesabı zorunlu
Kumul stabilizasyonu
özel bitkilendirme
Göl Kenarı
/ Su Seviyesi + Nem
Mevsimsel su
seviyesi değişimi — kota dikkat
Daha düşük tuz
stresi — C4 sınıfı yeterli
Sulak alan geçiş
bölgesi ekolojik hassas
Yüzey akışı su
kalitesini etkiler
Nehir / Dere
/ Taşkın + Akış
100 yıllık taşkın kotu
belirleyici — DSİ haritası
Akış hızına göre banka
erozyonu riski
DSİ izin ve koordinasyonu
zorunlu
Köprü ve geçiş yapıları
özel hesap
Rezervuar
/ Kota Değişimi
Yıllık büyük su kotu
değişimi — eğimli bant
İçme suyu havzasında yüzey
akışı kritik
DSİ + Su İdaresi işbirliği
gerekli
Rekreasyon kısıtları —
havza koruma alanı
Lagün / Sulak Alan
/ Ekosistem Koruma
Ramsar veya SPA statüsü
olabilir
Müdahale neredeyse tamamen
kısıtlı
Yalnızca tahta patika ve
pasif izleme
ÇED ve biyoçeşitlilik
değerlendirmesi şart
Kentsel Kanal
/ Altyapı + Rekreasyon
Su altyapısı + kamusal alan
bir arada
Kenar yürüyüş yolu tasarım
odağı
Su kalitesi görsel deneyimi
doğrudan etkiler
Belediye + DSİ yetki
paylaşımı
02
Kıyı bandı tasarımı su yüzeyinden karaya doğru katmanlı bir zon mantığıyla kurgulanır. Her bandın farklı yasal statüsü vardır ve tasarımcının hangi yapı veya peyzaj ögesinin hangi bantta konumlandırılacağını proje başında net belirlemesi gerekir.
Zon
Su'dan Mesafe
Yasal Statü
İzin Verilen
Kıyı Çizgisi
0 m
Kesin Yasak
Doğal doku — müdahalesiz
Kıyı Şeridi
0 – 10 m
Yapı Yasak
Yürüyüş yolu, açık alan, bitkilendirme
Sahil Şeridi 1
10 – 50 m
Sınırlı İzin
Bakanlık onaylı; kafe, küçük ahşap yapı, iskele
Sahil Şeridi 2
50 – 100 m
Koşullu İzin
Koruma amaçlı imar planı çerçevesinde yapılaşma
Kıyı Gerisi
100 m +
Normal İmar
Standart imar mevzuatı — kıyı kanunu geçmez
/ 0–5 m
EKOLOJİK TAMPON
Yerli kıyı bitkisi —
doğal bırakılan bant
Kamış, saz, Tamarix
erozyon koruması
Biyolojik çeşitlilik
koridoru
Yüzey akışı
filtrasyonu — su kalitesi
/ 5–20 m
YÜRÜYÜŞ KORIDORU
Ana yürüyüş aksı — su
kenarına paralel
Tekerlekli sandalye
erişimi — sert zemin
Tuz dayanımlı kaplama —
C5-M
Su güvenlik bariyeri —
kesintisiz
/ 20–100 m
AKTİVİTE BANDI
Oturma, piknik, kafeterya
Gölge ağaçları — rüzgar
korumalı
Çocuk alanı, spor, rekreasyon
Servis ve araç erişim
noktaları
/ 100 m +
KENTSEL GEÇİŞ
Kıyı ile şehir arasında yeşil
tampon
Araç trafiğinden yaya
koruması
Otopark ve bisiklet
entegrasyonu
Gürültü ve görsel perde bandı
03
Kıyı ortamında malzeme seçimi ISO 12944 korozyon sınıflandırmasına göre yapılmalıdır. Aynı malzeme deniz kıyısında kara içine göre 3–5 kat daha hızlı bozulur. Bu gerçeği göz ardı eden projeler genellikle 2–3 yıl içinde kapsamlı bakım ya da yenileme gerektirmektedir.
Standart Çelik
⚠ Kıyıda Yasak
Kıyıda 1–2 yılda pas
Boya çatlaması ile başlar
Mobilya ve direk için uygun değil
Kara içi (C1–C2) için
Galvanizli Çelik
C4 — Göl / Nehir
Hot-dip galvaniz + epoksi astar
5 yılda bakım ve kontrol
Göl ve nehir kıyısı için yeterli
Denizde yetersiz kalır
316 Paslanmaz
C5-M — Deniz Kıyısı
Deniz ortamı mobilya ve bağlantı
10+ yıl performans
Yüksek maliyet — uzun ömür
Direk, bank, korkuluk için
Bangkirai Ahşap
Su Temaslı Ahşap
İskele ve platform için ideal
Doğal tuz direnci yüksek
Çam / meşe denizde hızla çürür
Yıllık yağlama bakımı
Kompozit Deck
WPC — Tüm Kıyılar
Ahşap görünüm — bakımsız
Doğal ahşaba göre üstün ömür
Kaygan olabilir — dirsekli tercih
Platform, yürüyüş yolu, iskele
Fiberglas / GFRP
Korozyon Yok
Aydınlatma direği için mükemmel
Korozyon sıfır — deniz için ideal
Çeliğe göre daha hafif
Yüksek başlangıç maliyeti
/ Maliyet Gerçeği — Kıyı Projeleri
Kıyı projelerinin malzeme ve bakım maliyeti kara içine göre
%40–60 daha yüksek hesaplanmalıdır. Ucuz malzemeyle yapılan kıyı
projelerinde 3. yılda toplam yenileme maliyeti, baştan kaliteli malzeme kullanımından
çok daha pahalıya gelir. Müşteri veya idarenin baskısına rağmen tuz sınıfı malzeme
değiştirilmemelidir.
04
ParametreDeğerStandartAçıklama
Kıyı Kenarından İlk Yapı
Min 10 m
3621
Kıyı kenar çizgisinden 10m'e kadar hiçbir yapı olamaz. Yalnızca
yürüyüş yolu, bitkilendirme, açık alan.
Su Güvenlik Bariyeri
Min 1.1 m
ISO 21542
Derin su kenarında düşme önleyici korkuluk. Yatay açıklık max
11cm — çocuk başı geçmemeli.
Ana Yürüyüş Yolu
Min 3.0 m
ADA
Tekerlekli sandalye + bisiklet + karşılıklı yaya. Yoğun
kullanımda 4m önerilir.
Taşkın Referans Kotu
100 yıl
DSİ
Tüm yapı, mobilya ve elektrik altyapısı 100 yıllık taşkın
kotunun üstüne yerleştirilmeli.
Zemin Korozyon Sınıfı
C5-M
ISO 12944
Deniz kıyısı için. Göl ve nehir kıyısı C4. Bu sınıfın altında
malzeme seçimi kabul edilmez.
Ekolojik Tampon Bant
Min 5 m
—
Su kıyısında müdahalesiz bırakılan doğal bitki tamponu. Erozyon
koruması ve habitat için zorunlu.
Rüzgar Yükü Katsayısı
×1.5–2
Eurocode 1
Açık kıyıda rüzgar yükü kara içine göre 1.5–2 kat yüksek. Tüm
yapı statik hesabı buna göre.
İskele / Platform Ahşabı
Bangkirai+
—
Su temaslı ahşap: Bangkirai, Cumaru veya WPC kompozit. Çam ve
meşe deniz suyunda hızla çürür.
Kumul Stabilizasyonu
Yerli bitki
—
Ammophila ve Tamarix ile doğal stabilizasyon. Beton veya taş
kaplama kumul göçünü hızlandırır.
05
Kıyı bitkilendirmesinin birincil kriteri tuz toleransıdır. Tuz stresinde bitki yaprak yanması, solgunluk ve ölüme ilerleme birkaç ay içinde gerçekleşir. İkincil kriterler: rüzgar toleransı, kök sistemi tipi (erozyon koruması için derin kök tercih edilir) ve bakım gereksinimi.
Türkiye kıyıları üç farklı iklim kuşağı içerir: Akdeniz ve Ege kıyılarında kış ılık, yaz kuru; Karadeniz kıyısında yıl boyunca nemli; Marmara geçiş iklimlidir. Bitki seçimi bu iklim farklarını da yansıtmalıdır.
Ilgın (Tamarix)
Tamarix tetrandra
TUZ: ÇOK
YÜKSEKYERLİ
Boy3–5 m
KökDerin — erozyon önler
Kıyı TipiDeniz, Göl, Nehir
BakımÇok Düşük
Türkiye kıyılarına özgü birincil tuz toleranslı çalı. Derin kök
sistemi kumul ve kıyı erozyonunu önler. İlkbaharda pembe çiçek kümeleri görsel değer
katar. Kıyı bandı bitkilendirmesinin olmazsa olmaz türü.
Kıyı Çamı
Pinus pinea
TUZ:
ORTAGÖLGE
Boy20–30 m
TaçŞemsiye — geniş
Su MesafesiMin 15 m
Kıyı TipiAkdeniz, Ege
Akdeniz ve Ege kıyılarının simge gölge ağacı. Şemsiye taç formu
dinlenme alanına kimlik katar. Doğrudan su kenarına değil 15m geride
konumlandırılmalı. Kozalak dökümü yürüyüş yolundan uzak tutulmalı.
Yabani Zeytin
Olea europaea var. sylvestris
TUZ:
YÜKSEK4 MEVSİM
Boy5–12 m
KuraklıkÇok Yüksek
Kıyı TipiAkdeniz, Ege
BakımÇok Düşük
Akdeniz kıyılarının en kuraklık ve tuz dayanıklı ağacı.
Gri-yeşil yaprak rengi kıyı atmosferiyle uyumlu. Meyve dökümü yürüyüş yolundan uzak
tutulmalı. Tarihi peyzaj değeri ve ekolojik uyum bir arada.
Kumul Otu
Ammophila arenaria
TUZ: ÇOK
YÜKSEKKUMUL
Boy60–120 cm
KökÇok derin — sabitleme
KullanımKumul stabilizasyon
BakımÇok Düşük
Kumlu kıyılarda birincil stabilizasyon bitkisi. Derin fibröz kök
sistemi uçucu kumu sabitler. Tuz spreyine, rüzgara ve geçici su baskınına karşı
mükemmel dayanım. Kumul üzerinde tahrip edildiğinde yenilenmesi yavaş.
Saz / Kamış
Phragmites australis
EKOLOJİKSU KENARI
Boy2–4 m
Su ToleransıÇok Yüksek
Kıyı TipiGöl, Nehir, Lagün
KontrolYayılma kontrol şart
Göl, nehir ve lagün kenarında birincil ekolojik tampon bitkisi.
Su kalitesini artırır, erozyon önler, kuş habitatı sağlar. Yayılma kontrolsüz
bırakılırsa yürüyüş yoluna girer — periyodik sınır kesimi zorunlu.
Defne
Laurus nobilis
TUZ:
ORTAHERDEMYEŞİL
Boy5–12 m
RüzgarYüksek tolerans
Kıyı TipiEge, Akdeniz
BakımDüşük
Orta tuz toleransıyla kıyı gerisinde (15–20m) kullanılabilir.
Rüzgar tamponlaması için yoğun dikimde perde oluşturur. Herdemyeşil yapısı dört
mevsim yeşil tampon sağlar. Kıyı ile kentsel doku arası geçiş bitkisi.
/ Kıyı Bandında Kesinlikle Kaçınılacak Türler
Kavak (her tür)
⚠ Tuz toleransı sıfır — kıyıda 1–2 yılda kurur
Alternatif: Ilgın (Tamarix)
Dişi Kavak
⚠ Pamuk tohumu deniz yüzeyine ulaşır — ekolojik sorun
Alternatif: Kıyı Çamı
Okaliptüs
⚠ Yabancı tür, yerli florayı baskılar, su tüketimi yüksek
Alternatif: Zeytin veya Defne
Çam (Çamlık)
⚠ Pinus pinaster kıyı türü değil — tuz stresiyle kurur
Alternatif: Pinus pinea (kıyı çamı)
Boyalı Demir Mobilya
⚠ Kıyıda 1–2 yılda korozyon — malzeme hatası
Alternatif: 316 paslanmaz veya fiberglas
Yabancı İstilacı Bitkiler
⚠ Cortaderia, Carpobrotus — yerli ekosistemin tahribi
Alternatif: Ammophila, Tamarix (yerli)
06
3621 Kıyı K.
Kıyı Kanunu — Türkiye
Kıyı kenar çizgisi Kadastro Müdürlüğü tarafından
belirlenir — proje vaziyet planında gösterilmeli
0–10m kıyı şeridinde her türlü yapı yasak — yalnızca
açık alan ve yürüyüş yolu
10–100m sahil şeridinde Bakanlık onaylı, halka açık
tesisler — kapalı yapı kısıtlı
Kamu erişimi engelleme yasak — kıyı şeridi her zaman
kamusal statüsünü korur
Kıyı dolgusu ve ıslahı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
özel izniyle mümkün
DSİ
Devlet Su İşleri — Nehir ve Göl Kıyısı
Nehir ve göl kıyısında yapılaşma için DSİ izni ve
koordinasyonu zorunlu
100 yıllık taşkın kotu DSİ taşkın haritasından
alınmalı — tüm yapılar bu kotun üstünde
Köprü, iskele ve kıyı yapıları için DSİ teknik
uygunluk onayı şart
Baraj ve rezervuar havzasında yüzey akışı yönetimi ve
su kalitesi değerlendirmesi
ISO 12944
Çelik Yapılarda Korozyon Koruma Sınıflandırması
C4: Endüstriyel / kıyı bölgesi — yüksek korozyon. Göl
ve nehir kıyısı için minimum.
C5-M: Deniz ortamı — çok yüksek korozyon. Deniz
kıyısı projesinde zorunlu minimum.
C5-M sistem: hot-dip galvaniz + epoksi astar +
poliüretan son kat kombinasyonu
Bakım periyodu: C4 → 5 yılda bir, C5-M → 3 yılda bir
kontrol ve yenileme
316 sınıfı paslanmaz çelik mobilya, direk
bağlantıları ve korkuluklar için tercih
ADA / ISO 21542
Kıyı Yollarında Erişilebilirlik
Ana kıyı yürüyüş yolu min 3m — tekerlekli sandalye,
bisiklet ve yaya bir arada kullanım
Su kenarına inen rampalar max %5 eğim, R11+ kaymaz
zemin kaplama
İskele ve pontona tekerlekli erişim: rampa min 1.5m
genişlik, dalgalanmaya uyumlu geçiş
Su güvenlik bariyeri min 1.1m, yatay açıklık max 11cm
(çocuk güvenliği)
Kumsal erişimi: ahşap veya tatami sert zemin bant
tekerlekli erişim sağlar
07
✓
Kıyı kenar çizgisi vaziyet planına işlenmiş
Kadastro onaylı çizgi — tüm yapılar bu çizgiye göre
konumlandırılmış
✓
0–10m bandında hiçbir yapı yok
Yalnızca açık alan, yürüyüş yolu ve bitkilendirme
Bitki listesi tuz toleransı kontrolünden geçirilmiş
Kıyı tipine göre (deniz/göl/nehir) tolerans seviyeleri
eşleştirilmiş
100 yıllık taşkın kotu tüm yapılara uygulanmış
DSİ haritası referans alınmış, mobilya ve elektrik bu kotun
üstünde
Malzeme korozyon sınıfı kıyı tipine göre seçilmiş
Deniz kıyısı C5-M, göl/nehir C4 — tüm metal yapılarda
uygulandı
Su güvenlik bariyeri kesintisiz — min 1.1m, açıklık max 11cm
Derin su kenarında çocuk güvenliği dahil tüm bariyer kontrolü
tamamlandı
Ekolojik tampon bant min 5m korunmuş
Doğal kıyı bitki örtüsü müdahalesiz bırakılmış veya yerli
türle oluşturulmuş
Ana yürüyüş yolu min 3m, engelli erişimli
Tuz dayanımlı zemin, max %5 eğim, R11+ kaymaz yüzey
DSİ ve Kıyı Kanunu izinleri koordine edilmiş
Nehir/göl için DSİ, tüm kıyılar için Bakanlık onay süreci
başlatılmış
Rüzgar yükü hesabı yapılmış
Açık kıyı katsayısı ×1.5–2 uygulanmış — tüm yapı statik
hesaplarında
/ LandCrit Analizi
Kıyı bandı analizinde kıyı kenar çizgisi uyumu, 0–10m bant ihlali,
bitki tuz tolerans uyumu, malzeme korozyon sınıfı ve su güvenlik bariyeri sürekliliği
değerlendirilir. Vaziyet planı ölçekli yüklenirse kıyı kanunu mesafe kontrolü otomatik
hesaplanır.
08
HataRiskSıklıkÇözüm
Kıyı kenar çizgisi ihlali
Kritik
Yüksek
3621 kapsamında yapı yıkımı yaptırımı. Proje başında Kadastro
onaylı çizgi belirlenmeli — sonradan itiraz kabul edilmez.
Kara içi malzeme seçimi
Kritik
Çok Yüksek
En yaygın hata. Boyalı demir kıyıda 1–2 yılda paslanır. C5-M
sınıfı malzeme zorunlu. Müşteri baskısına rağmen değiştirilmemeli.
Tuz toleranssız bitki dikimi
Kritik
Çok Yüksek
Standart kent ağaçları deniz kıyısında 1–3 yılda kurur. Tuz
tolerans listesi olmadan bitki seçimi yapılmamalı.
Taşkın kotu göz ardı
Yüksek
Yüksek
Mobilya ve elektrik altyapısı taşkın altında kalmaktadır. DSİ
100 yıllık kotu her projede referans alınmalı.
Su güvenlik bariyeri eksikliği
Yüksek
Yüksek
Derin su kenarında bariyer yokluğu can kaybı riski ve yasal
yükümlülük ihlali. Min 1.1m kesintisiz bariyer.
Ekolojik tampon yok edilmesi
Orta
Yüksek
Doğal kıyı örtüsünün kaldırılması erozyon hızlandırır ve habitat
kaybına yol açar. Min 5m tampon korunmalı.